| بازنمایی ساحت‌های شش‌گانۀ تربیت در کتاب‌های فارسی دورۀ دوم متوسطه: تحلیل انتقادی چندوجهی برنامۀ درسی پنهان |
| کد مقاله : 1011-7LITERATURECONF |
| نویسندگان |
|
الهه کمری *1، سامیه شهمیر2 1استادیار، گروه آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران 2استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران. |
| چکیده مقاله |
| این پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای انتقادی، برنامۀ درسی آشکار و پنهان کتاب‌های فارسی دورۀ دوم متوسطه را بر اساس ساحت‌های شش‌گانۀ تربیتی سند تحول بنیادین واکاوی کرد. جامعۀ پژوهش، هر سه کتاب فارسی (چاپ ۱۴۰۴)، به‌صورت تمام‌شمار (سرشماری) بررسی شد. ابزار کدگذاری، جدول دوسطحی شاخص‌های آشکار/پنهان شش ساحت و واحدهای تحلیل «متن، تصویر، فعالیت و پرسش» بود. یافته‌ها نشان داد ساحت اعتقادی اخلاقی (۲۹ شاخص) و اجتماعی سیاسی (۱۹ شاخص) بیشترین و ساحت‌های زیستی بدنی (۹) و اقتصادی حرفه‌ای (۱۰) کمترین بسامد را دارند. در لایۀ آشکار، ساحت اعتقادی با درس‌های تعلیمی، آیات و احادیث پیوستِ کارگاه‌ها و قاب‌بندی ستایش/نیایش، و در لایۀ پنهان با سازوکارهای «الگوی کربلا»، «انتظار»، «قناعت» و «حماسی‌سازی شهادت» بازنمایی می‌شود. در ساحت اجتماعی، عدالت‌خواهی، استعمارستیزی و هویت ملی مذهبی آشکار، و نمادهای پنهان (دیوار، ظالم، روایت‌های اقتدار) در لایۀ ضمنی بازتولید می‌شوند. ساحت زیباشناختی هنری در لایۀ آشکار قوی است، اما ساحت‌های اقتصادی و زیستی عمدتاً به لایۀ پنهان (قناعت/ضدمصرف‌گرایی و پهلوانی/تاب‌آوری) رانده شده‌اند. برنامۀ درسی تهی‌شده نیز سکوت‌های معناداری در بازنمایی تنوع قومی، سبک زندگی مدرن و سواد سلامت نشان داد. نتایج، ضمن همسویی با اهداف سند تحول، بر عدم‌توازن ساحت‌ها دلالت دارد و بازنگری چینش محتوا را ضروری می‌سازد. |
| کلیدواژه ها |
| کلیدواژه هاتحلیل محتوا، کتاب فارسی، ساحت‌های شش‌گانه، برنامه درسی پنهان، سند تحول بنیادین |
| وضعیت: پذیرفته شده |
